Utrygg framtid for ny bonde

Byane og tettstadene på Nord-Jæren veks i rekordfart, og no vil dei ha matjord til utbyggingsføremål og nye vegar langt nedover på Jæren. Bybandet sør heiter prosjektet, og er eit interkommunalt sam-arbeid mellom Sandnes, Klepp og Time. Resultatet er at landets beste matjord er pressa frå alle kantar.

- Dette er totalt meiningslause planar, all den tid det finst alternative område for utbygging like i nærleiken, seier Jostein Frøyland, mjølkeprodusent med kvote på 250.000 liter og 500 dekar med fyrsteklasses matjord på Frøyland i Time kommune.

Som ein stor berørt grunneigar kjenner Jostein Frøyland og sonen Betuel seg no svært utrygge på eigen gard. Betuel Frøyland tok formelt over garden frå nyttår. Men han vil uansett ikkje la seg stoppa. Betuel er optimist og vil satsa på ei framtid i mjølkeproduksjonen. Han byggjer no nytt bustadhus på garden, og vil deretter byggja om fjøset til lausdrift med mjølkerobot.

I rett line er Betuel Frøyland femte generasjon som driv garden på Frøyland, men den har vore i slekta sidan 1700-talet.

Byen midt i hovudet

Bybandet sør har si historie frå ein fylkesdelsplan som blei vedteken i 2001. Då var den prinsipielle haldninga at framtidig utbygging skulle skje aust i jærregionen, nettopp for å spara den gode matjorda på vestsida. Det slo difor ned som ei bombe i vinter, at mellom anna garden til Jostein Frøyland skulle bli ein del av den nye Orstadbyen i Klepp og Time.

Nye planleggjarar og politikarar har nemleg bestemt seg for at mellom 4000 og 5000 dekar med dyrka jord i dei tre kommunane skal brukast til utbygging.

Berre i Time kommune har ein beslutta å utvida utbyggingsområdet ved å ta 1400 dekar med dyrka jord innafor kommunegrensa.

- Det som no ligg i planane er at me skal få byen midt i hovudet. Me visste ingenting før me las om det i avisene. Ikkje eitt ord hadde eg høyrt om at garden skulle takast til utbygging! Difor blei eg helt paff, seier Jostein Frøyland, som er velkjend som tidlegare styreleiar i Tine.

- Eg tykkjer svært lite om ein slik framgangsmåte. Dette er gamal, god, og sjølvdrenert sandjord som det har vore produsert korn på i beviseleg 4000 år. Kva som er meir verneverdig enn dét, skjønar eg ikkje, held Frøyland fram.

Går rett i matfatet

Heile Jæren er under press frå byane og tettstadene som veks på Nord-Jæren. Og politikarane vil byggja sørover langs jarnbane og vegar, og går rett i matfatet for å få dette til. Dét blir billigare, og det blir kortare avstand til Sandnes og Stavanger, påstår dei.

- Tøys og tull, seier Jostein Frøyland. - Det er skam å snakka om avstandar; dette er ikkje noko argument i det heile teke. Og billigare? Kva er meir verdifullt enn å ta vare på matjorda!

Jostein Frøyand held fram at det er snakk om nokre hundre meter til uproduktive areal frå dei dyrka areala. Då er me på fjellgrunn, og det er fine, store utbyggingsområde som vil bli kjempefine bustadfelt i staden for å rotta seg til nede i sentrum.

Frøyland hadde òg forventa at den nye landbruksmeldinga ville seia noko klarare om jordvern, all den tid meldinga peikar på befolkningsveksten i åra som kjem.

Viktig

På 70-talet sto jordvernet sterkt, og bustadene blei bygde på fjell, som på Lyefjell i Time kommune.

- Dersom ein hadde hatt dagens haldning då ein starta bygginga på Lyefjell, så hadde det ikkje blitt bygd eit hus der, seier Jostein Frøyland.

- Eg har eit håp om at folk etter kvart vil forstå at det er viktigare å ta vare på matjorda enn alt dette andre me skal ta vare på. Me lagar jo vern av ei steinrøys - og av buskar, anten det er rogn eller einer - og av froskar og salamandarar. Men den dyrka jorda er liksom ingenting verdt. Me snakkar om det som er grunnleggjande for oss som menneske og samfunn, slår Jostein Frøyland fast.

Når så store prosessar blir starta opp med slik kraft, så kviler det eit stort ansvar på dei som styrer prosessen. Det å visa respekt for matjorda og dei som forvaltar den har vore heilt fråverande gjennom heile denne prosessen. Alt anna har større verdi enn matjorda. Alle dokument og all informasjon om Bybandet sør viser ei haldning til matjorda som ikkje passar seg for eit land som held demokratiet og moralen høgt, meiner Frøyland.

Les heile saka i neste nummer av Bondebladet.